Penstraat (deel 1)

De Penstraat, één van de oudste straten op Curaçao, heeft een zeer kleurrijke geschiedenis mede dankzij haar vele markante bewoners. Het heette eerder Weg naar Caracasbaai en later ook (Weg naar) Vianen of Fiana, omdat het naar het buitenhuis Vianen, aan het eind van de straat leidde. ‘Vianen’ is in de volksmond ’Pen’ geworden, nadat het tegenwoordige Avila Beach Hotel door Engelsen werd gekocht als onderkomen voor de Britse Gouverneur die niet in Fort Amsterdam wilde wonen. In de koopakte werd het ‘The Premises called the Government Penn at the Vianen’ genoemd.

De Penstraat werd tot zeker 1906 nog tot Pietermaai gerekend en vormt nu voor een groot deel de zuidelijke grens van de bario Nieuw Nederland.

Cerro Bonito

Aan het begin van de Penstraat, bij Cerro Bonito, stond volgens Brenneker jarenlang een heuveltje dat een verzamelplaats was voor mensen die van Banda Riba naar Punda kwamen. Te Cerro Bonito- afgeleid van Cerro Borico – ezelsheuvel- werden de ezels vastgebonden vanwaar men te voet verder ging.
Het huidige stadhuis Cerro Bonito (Pietermaaiweg 160)  staat op de plek van het voormalig heuveltje en werd gebouwd in opdracht van de  zakenman Salomon Elias Levy Maduro. Hij liet hiervoor de Corsicaanse architect, Bartholomé Lyon overkomen en betrok in 1857 het huis met zijn gezin. Maduro kocht toen ook de eerste shèrs (paarderijtuig) op Curaçao als vervoermiddel tussen hun stadswoning en landhuis Rooi Catootje dat door de familie als buitenverblijf werd gebruikt.

S.E.L. Maduro was de stamvader der Maduro’s op Curaçao. Hij werkte zich uit het niets op tot de top en was in 1883, het jaar waarin hij overleed, de meest welgestelde zakenman van Curaçao.

Cerro Bonito was van 1950 tot 1960 een hotel, daarna een bordeel tot het in 1980 door het Gouvernement gekocht en gerestaureerd werd en door de Dienst Jeugdzaken werd betrokken. Het pand is tenslotte in erfpacht gegeven aan het Pen Resort BV als onderdeel van de toekomstige luxe All inclusive Pyrmont Hotel, Autograph Collection by Marriot. De naam Pyrmont is niet nieuw, zoals we verderop in de tekst zullen zien.

Jashi

De bouw van dit project met 313 kamers zal tussen Cerro Bonito en de Kas di Pueblo (Volkshuis) aan de zeezijde van de Penstraat komen te liggen. Tussen beide monumentale panden ligt nu een groot kaal terrein waar reeds in de 18 e eeuw diverse monumentale villa’s, waarvan sommige zelfs met tuinen, waren gebouwd. Door de jaren heen raakten deze veelal vervallen. Cerro Bonito, Kas di Pueblo en Villa Sebastopol waren de enige drie die de tands des tijds nog hadden doorstaan en tot beschermde monumenten waren verklaard. In 2015 echter werd Villa Sebastopol (Penstraat 16) met de grond gelijk gemaakt door de ontwikkelaar van het terrein.

De eerder verdwenen monumentale panden hadden plaatsgemaakt voor het krottenwijk Jashi, dat aan de zeekant aan de Penstraat lag, ten westen van Villa Sebastopol. In verband met de toeristische ontwikkelingen werd Jashi rond het jaar 2000 door de overheid ontruimd en gesloopt en kregen de tientallen bewoners FKP-woningen aangeboden naast de Tio Daou sportvelden bij Santa Rosa.

 Fort Beverwijk

Vlakbij Jashi stond op een kaart uit 1785 ook het vrijwel onbekende Fort Beverwijk “…gelegen aan de voet van Berg Altena, aan zee”. Uit een onderzoek van de Werkgroep Archeologie, de NAAM* en het Monumentenbureau is in 2011 tevergeefs onderzoek gedaan naar eventuele resten van dit fort. Mogelijk is het bouwwerk – dat al heel lang verlaten was -weggevaagd door de grote orkaan van 1877. Toen verdwenen ook diverse woningen langs de kuststrook van Pietermaai en liepen andere ernstige schade op. Het plan om op dit terrein, toeristische accommodaties te bouwen is niet nieuw: al in 1970 waren er plannen om midden op dit uitgestrekte terrein het Penresort te bouwen.

Volgens de architect Michael A. Newton waren er ook voor de Kas di Pueblo eens plannen om het monument (af te breken en) een resort te bouwen.

Kas di Pueblo
Newton vertelt dat het monumentale pand Kas di Pueblo uit midden 19e eeuw dateert en in 1880 voor fls. 22.500 aan Mordechay Salomon Levi Maduro, een zoon van S.E.L. Maduro, werd verkocht. Mordechay was getrouwd met Emma Lopez Penha en aangenomen wordt dat dit echtpaar het huis behoorlijk heeft uitgebreid.  Zij noemden het ‘Pyrmont’, naar  Emma van Waldeck-Pyrmont die kort daarvoor getrouwd was met Koning Willem III der Nederlanden. Na het overlijden van het echtpaar Maduro was het gebouw tijdens de oorlog ook het onderkomen van vrijgezelle politieagenten en Nederlandse vrijgezelle brandweerlieden. Na de oorlog werd het gebouw ingericht als het Penthouse hotel.

De dochter van Mordechay en Emma, Sarah Levi Maduro, trouwde met Joseph (Jojo) Alvares Correa, oprichter van de Maduro & Curiels Bank en hun dochter was de veelzijdige kunstenares May Henriquez – Alvares Correa (1915-1999).

May woonde jarenlang op het buitenhuis van de familie, Bloemhof, aan het begin van de Santa Rosaweg. Over haar grootmoeder, Emma Lopez Penha vertelde May dat deze “in de weekeinden en tijdens feestdagen met een volgeladen auto met chauffeur vanuit haar huis in de Penstraat naar Bloemhof werd gereden, gevolgd door een shèrs met personeel en etenswaren”.

 Doktoor

Penstraat 22-24 stond later vooral bekend als het voormalige partijgebouw en hoofdzetel van de Nationale Volkspartij van Curaçao, de Kas di pueblo (Het Volkshuis).
Maria Liberia Peters, ex politiek leider van de Partido Nacional di Pueblo (PNP) en voormalig premier vertelt: “Het gebouw werd op 15 July 1947 gekocht door de ‘Stichting Fondo di Autonomia, (Autonomie Fonds) van mr. dr. Moises Frumencio da Costa Gomez , ‘de Doktoor’  en een jaar later richtte hij de PNP op. Nadat hij de juristen opleiding had voltooid aan het huidige Radbout Universiteit in Nijmegen/Nederland, behaalde hij in 1935 als eerste Antiliaan, de doctorstitel in het Staatsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn thesis luidde: “Het Wetgevend Orgaan van Curaçao, bezien in het licht van de Nederlandse Koloniale Politiek”. Dit geeft aan hij al gedurende zijn studiejaren naar nieuwe staatkundige verhoudingen tussen Curaçao en Nederland streefde.
Met de aankoop van het gebouw kwam een eind aan de ondergrondse activiteiten van de organisatie. Kas di Pueblo werd ‘een gebouw met een culturele-, sociale- en  politieke missie’: het bevorderen van sociale voorzieningen in het algemeen, van studiemogelijkheden voor sociaal zwakkeren, scholing en vorming ter voorbereiding op de nieuwe status van Curaçao in het Koninkrijk” aldus Liberia Peters.

Bliksemactie

Het gebouw, geheel in de partijkleur groen geschilderd, werd op 1 juli 1996 door de stichting “Fondo di Autonomia” voor fls. 1.400.000,- verkocht aan de familie De Groen.  Zij waren groot-aandeelhouders van de Nederlandse Grolsch-Bierfabrieken. Hun plan om Kas di Pueblo te slopen voor de bouw van een resort mislukte door een snelle actie van Fundashon Pro Monumento om het gebouw tot monument te laten verklaren. Kas di Pueblo werd in 2011 gekocht door Pen Resort BV en wordt evenals Cerro Bonito gerestaureerd als onderdeel van het Pen Resort.

 Het Octagon

Verderop in de Penstraat aan het strand, stond ook de buitenwoning ‘Rustwijk’, van de gouvernement-secretaris Willem Prince en ten oosten daarvan het Octagon: het achthoekig torentje van twee verdiepingen op de rots bij het Avila Beach hotel, dat in de volksmond ook Altagòms (afgeleid van Octagon) of Dakki di parasol (parasoldak) genoemd. Er werd betwist of het bij The Pen hoorde maar volgens de familie Capriles van de naburige Vredewijk hoorde het bij hun landgoed.

Het torentje zou in de 17e eeuw zijn gebouwd en was eigendom van Mordechai Ricardo een lokale advocaat en zakelijke relatie van de Venezolaanse vrijheidsstrijder Simon Bolivar. Ricardo had zich over Bolivar en zijn familie ontfermd tijdens hun verblijf op Curaçao. Zo was het Octagon eens de woning van Juana en Maria Antonia, de zusters van de Venezolaanse vrijheidsstrijder.

Museum
De orkaan van 1877 ondermijnde de basis van de rots waarop het huis stond zodanig, dat deze versterkt moest worden. Het Octagon, bijna identiek als tijdens Bolivar’s verblijf op Curaçao, was later eigendom van de firma Maduro & Sons die het verkocht aan de overheid. Deze behield het als historisch erfgoed en in 1968 is hier onder beheer van de stichting Octagon Museum de Museo Bolivariana geopend met een verzameling documenten, plaat- en prentwerken en voorwerpen die verhalen over het leven en zijn verdiensten tijdens de strijd voor onafhankelijkheid in Latijns Amerika. Naast de expositie staan er in het museum ook diverse mooie gerestaureerde 19e-eeuwse lokaal gefabriceerde meubelen. Het Octagon ligt in een omgeving dat vroeger een populaire badplaats was.

The Pen

Naast het Octagon staat het belangrijkste gebouw in de straat: The Pen oftewel La Belle Alliance, het statige buitenverblijf der gouverneurs rond de 19 e eeuw.

The Pen deed vroeger daarnaast ook dienst als vrijmetselaarsloge, privéschool, jongensinternaat, woonhuis en medisch kliniek voordat het in 1949 als hotel werd ingericht.
Over de naam Pen zijn diverse speculaties geweest. Zo schrijft John de Pool dat de Engelsen tijdens hun bewind hier een gevangenis hadden gebouwd en zou het woord Pen afgeleid zijn van penitentiary – gevangenis. Junnes st Jago die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar het ontstaan van de  nabijgelegen Nieuw Nederland stelt dat het onwaarschijnlijk is dat hier ooit een gevangenis heeft gestaan.

Pen betekent in het Engels ook ‘verblijf’ of ‘stal’ of een afgesloten terrein waar kleinvee werd gehouden. De koopakte geeft aan dat het als verblijf voor de Britse gouverneurs werd aangekocht, maar er was hier ook een dierenverblijf met paardenstal dat ter vermaak van de Britse gouverneurs (1803 – 1806) en (1807 – 1816) en hun bezoekers was aangelegd.

Ook is in de geschiedschrijving een controverse of de villa door Engelsen of door Nederlanders werd gebouwd. Zo zou het begin negentiende eeuw door de Britse landvoogd Cockburn zijn gebouwd. Anderen menen dat Nederlands bestuur het dit heeft gedaan naar een ontwerp van de bekende architect Henry Graham. Maar waarschijnlijker is dat Graham het eens gerenoveerd heeft: Bernadette Heiligers-Halabi vermeldt in haar boek La Belle Alliance dat het herenhuis lang vóór de komst van de Engelsen op Curaçao, door een de toenmalige Franse bewoner was gebouwd. De naam ‘La Belle Alliance’ zou vermoedelijk verwijzen naar een alliantie uit die tijd tegen Napoleon.

*NAAM: National Archeological Anthropological Memory Management